Pterjiyum Ameliyatı

Pterjiyum (göze et gelmesi) nedir?

Pterjiyum, gözün beyazını örten ince zardan (konjonktiva) başlayıp saydam tabakaya, yani korneanın üzerine doğru uzanan, üçgen biçimli, damarlı bir dokudur. Halk arasında “göze et gelmesi” denir. Çoğunlukla gözün burun tarafında çıkar, bazen iki gözde birden görülür. İyi huyludur, ama korneada ilerledikçe görmeyi etkileyebilir.

Başlıca tetikleyici güneş ışığındaki ultraviyole (UV) ışınlarıdır. Rüzgâr, toz ve kuru hava gözü sürekli tahriş ederek tabloyu ağırlaştırır. Bu yüzden açık havada çalışanlarda ve güneşli, rüzgârlı bölgelerde yaşayanlarda daha sık görülür.

Benzer yerde çıkan pinguekula, konjonktivada kalan sarımsı bir kabarıklıktır ve korneaya taşmaz. İkisini ayırmak için biyomikroskopla (yarık lamba) bakmak yeterlidir.

Pterjiyum ne zaman ameliyat edilir?

Küçük ve yıllardır aynı boyda kalan bir pterjiyum her zaman ameliyat gerektirmez. Kayganlaştırıcı damlalar ve güneş gözlüğüyle izlenir, alevlendiği dönemlerde kısa süreli iltihap giderici damla verilebilir. Damlalar şikayeti hafifletir ama dokuyu küçültmez.

Ameliyat şu durumlarda gündeme gelir:

• Pterjiyum korneanın ortasına, yani görme eksenine yaklaşıyorsa
• Korneayı çekerek astigmatizma yapıyor ve görmeyi bulanıklaştırıyorsa
• Kızarıklık, batma, yanma ve gözde kum varmış hissi damlalarla geçmiyorsa
• Kısa sürede belirgin biçimde büyüdüyse
• Daha önce alınmış bir pterjiyum tekrar ettiyse
• Kontakt lens kullanmayı engelliyor ya da zorlaştırıyorsa
• Görüntüsü kişiyi rahatsız ediyorsa

Zamanlama sonucu etkiler. Doku korneaya ne kadar ilerlerse, alındıktan sonra korneada kalan iz o kadar belirgin olabilir. Göz bebeğine yaklaşan bir pterjiyumda bu yüzden uzun süre beklenmez.

Muayenede neye bakılır?

Biyomikroskopla pterjiyumun korneaya kaç milimetre ilerlediği, damarlanması ve kalınlığı değerlendirilir. Kornea topografisi, korneanın yüzey haritasını çıkaran bir ölçümdür. Pterjiyumun yarattığı astigmatizmayı, yani kornea yüzeyinin farklı yönlerde farklı eğimde olmasını bu harita gösterir. Gözyaşı testleri eşlik eden kuru gözü ortaya koyar; kuru göz hem şikayetleri artırır hem de ameliyat sonrası iyileşmeyi yavaşlatabilir.

Katarakt ya da lazer tedavisi planlanan hastalarda sıra ayrıca konuşulur. Korneaya ilerlemiş bir pterjiyum, mercek gücü hesabında ve lazer planlamasında kullanılan ölçümleri bozabilir. Böyle bir durumda çoğunlukla önce pterjiyum alınır, kornea toparlandıktan sonra ölçümler tekrarlanır. Hangi sıranın izleneceğine Doç. Dr. Elif Ceren Yeşilkaya muayene bulgularına göre karar verir.

Ameliyat nasıl yapılır?

Ameliyat sırasında dokunma ya da basınç hissedebilirsiniz. Önce pterjiyum dokusu korneadan ve konjonktivadan ayrılarak alınır, kornea yüzeyi düzeltilir. Ardından açıkta kalan alan kapatılır.

Konjonktival otogreft tekrarlamayı nasıl azaltır?

Pterjiyum yalnızca kesilip yeri açık bırakıldığında, boş kalan bölgeye damarlar yeniden uzanır ve doku sık tekrarlar. Konjonktival otogreftte üst göz kapağının altında kalan bölgeden ince bir parça sağlıklı konjonktiva alınır ve pterjiyumun bulunduğu alana yerleştirilir. “Oto” kişinin kendi dokusu anlamına gelir, bu yüzden doku reddi söz konusu değildir. Greft ince dikişlerle ya da doku yapıştırıcısıyla sabitlenir. Parçanın alındığı yer kendiliğinden kapanır ve kapağın altında kaldığı için görünmez.

Daha önce ameliyat edilmiş ve tekrarlamış pterjiyumda cerrahi plan daha kapsamlı olabilir. Bu durum muayenede ayrıca konuşulur.

Ameliyat günü için hazırlık

Kan sulandırıcı ya da düzenli kullandığınız başka bir ilaç varsa muayenede söyleyin. İlaca ara verilip verilmeyeceği, ilacı yazan hekimle birlikte planlanır. Ameliyattan sonra gözünüz kapatılabileceği için araç kullanmayın ve yanınıza bir refakatçi alın.

Ameliyattan sonra dikkat edilecekler

• Şikayetler: Kızarıklık, batma, sulanma ve hafif ağrı beklenir. Dikiş kullanıldıysa gözde bir şey varmış gibi hissedebilirsiniz.
• Damlalar: Antibiyotikli ve kortizonlu damlalar reçetedeki düzende, doktorunuzun söylediği süre boyunca kullanılır. Kortizonlu damla bazı kişilerde göz tansiyonunu yükseltebildiği için kontrollerde göz içi basıncı ölçülür.
• Kontroller: Greftin yerine oturması ve kızarıklığın solması kontrollerde izlenir. Kontrol randevularının takvimini doktorunuz belirler.

İyileşme döneminde gözünüzü ovuşturmayın, damla kullanmadan önce ellerinizi yıkayın ve kontrol randevularını aksatmayın.

Ameliyattan sonra güneş koruması

Pterjiyumu ortaya çıkaran etkenler ameliyattan sonra da yerinde durur ve UV ışınları tekrarlama riskini artıran etkenler arasındadır. Dışarı çıkarken UV filtreli güneş gözlüğü takın. Yanları kapalı, yüze oturan çerçeveler rüzgârı ve tozu da keser. Geniş siperli bir şapka ek koruma sağlar. Bulutlu havada da UV geçtiği için gözlüğü yalnızca güneşli günlere bırakmayın.

Tekrarlama çoğunlukla ilk aylarda, aynı bölgede yeniden kızaran ve korneaya doğru uzanan damarlarla kendini gösterir. Bunu fark ederseniz bir sonraki kontrolü beklemeden muayeneye gelin.

Riskler ve acil durumlar

En sık sorun pterjiyumun tekrarlamasıdır. Bunun dışında greftin şişmesi, yerinden kayması ya da büzüşmesi, korneada iz kalması, ameliyat bölgesinde uzun süren kızarıklık ve nadiren enfeksiyon görülebilir.

Ameliyattan sonra ağrınız giderek artıyorsa, görmeniz birden azaldıysa, kızarıklık yayılıyorsa ya da gözden koyu akıntı geliyorsa vakit kaybetmeden başvurun.

Değerlendirme Medicana Zincirlikuyu (Şişli, İstanbul) polikliniğinde yapılır. Biyomikroskop ve kornea topografisiyle pterjiyumun korneaya ne kadar ilerlediği ve astigmatizma yapıp yapmadığı ölçülür; ameliyat kararı ve zamanlaması bu bulgulara göre verilir.