Kontakt Lens Uygulamaları

Kontakt lens, kornea yüzeyine oturan ince bir düzeltici lenstir. Göz ile doğrudan temas ettiği için tıbbi cihaz sayılır ve muayeneyle seçilir. Miyop, hipermetrop, astigmat ve yakını görmede zorlanma (presbiyopi) lensle düzeltilebilir. Gözlük takmak istemeyenler, spor yapanlar ve yüksek numara nedeniyle gözlükte görüntüyü küçük ya da kenarlarda bozuk görenler lensi sıkça tercih eder. Keratokonus gibi kornea yüzeyinin düzensizleştiği hastalıklarda ise özel lensler çoğu zaman gözlükten daha net görme sağlar.

Göz yüzeyinde enfeksiyon, ağır kuruluk ya da alerjik iltihap varsa lens kullanımı sınırlanır veya bu sorunlar tedavi edilene kadar ertelenir. Lens bakım kurallarını uygulayamayacak ve düzenli kontrole gelemeyecek kişiler için gözlük daha güvenli bir seçimdir.

Lens muayenesinde neler ölçülür?

Lens uygulaması tam bir göz muayenesiyle başlar:

• Gözlük numaranız yeniden ölçülür ve lens gücüne çevrilir.
• Kornea eğriliği keratometri ya da kornea topografisi ile haritalanır. Lensin arka yüzeyinin eğriliği bu ölçüye göre seçilir.
• Gözyaşı miktarı ve kalitesi değerlendirilir. Kuru göz, lensin gün boyu rahat taşınamamasının sık nedenlerinden biridir.
• Kapak içi, kornea ve konjonktiva (gözün beyaz kısmını örten ince zar) biyomikroskopla incelenir.

Ardından deneme lensi takılır. Yumuşak lens gözde birkaç dakika oturduktan sonra merkezlenmesine ve göz kırparken ne kadar hareket ettiğine bakılır. Sert lenslerde göze floresein adlı turuncu bir boya damlatılır; lensin altındaki gözyaşının dağılımı, lensin korneaya nasıl oturduğunu gösterir. Doç. Dr. Elif Ceren Yeşilkaya lens tipini bu ölçümlere ve lensi hangi koşullarda kullanacağınıza göre önerir. Lens uygunsa takma, çıkarma ve temizlik size uygulamalı olarak gösterilir ve ilk kontrol tarihi belirlenir.

Hangi lens kime uygun?

Yumuşak lensler

Su tutan esnek bir malzemeden yapılır ve en sık kullanılan lens türüdür. Alışması kolaydır. Değişim sıklığına göre günlük, haftalık, aylık ve üç aylık seçenekleri vardır. Günlük tek kullanımlık lenslerde saklama kabı ve solüsyon gerekmez; her sabah yeni bir çift takıldığı için hijyen açısından avantajlıdır. Aylık ve üç aylık lensler her akşam temizlenip solüsyonda saklanır.

Torik lensler

Astigmatı düzeltmek için tasarlanmış yumuşak lenslerdir. Astigmatta kornea her yönde aynı eğrilikte olmadığından, lensin gözde belirli bir açıda durması gerekir. Torik lensin bir bölgesindeki kalınlık farkı onu bu açıda tutar. Lens döndüğünde görme gün içinde bulanıklaşıp düzelir; denemede lensin dönüp dönmediği bu yüzden ayrıca kontrol edilir.

Multifokal lensler

Kırklı yaşlarda yakını görmede zorlanma başlar. Multifokal lenslerde uzak ve yakın için farklı güçte halkalar aynı lensin üzerinde yer alır ve beyin bakılan mesafeye uygun görüntüyü seçer. Alışma süreci kişiden kişiye değişir; bazı hastalar loş ışıkta kontrastın azaldığını fark eder. Bir gözün uzağa, diğerinin yakına göre düzeltildiği monovizyon da bir alternatiftir.

Sert gaz geçirgen (RGP) lensler

Oksijen geçiren sert bir malzemeden yapılır ve yumuşak lenslerden daha küçüktür. Lens şeklini koruduğu için, kornea ile lens arasında kalan gözyaşı korneadaki düzensizlikleri doldurur. Bu nedenle yüksek astigmatta ve keratokonusta görme çoğu zaman yumuşak lense göre daha nettir. İlk günlerde lens gözde hissedilir; alışma süresi yumuşak lenslerden uzundur.

Skleral ve hibrit lensler

Skleral lensler geniş çaplı sert lenslerdir. Korneaya değmeden onun üzerinden bir kubbe gibi geçer ve gözün beyaz kısmına (sklera) oturur. Takılmadan önce içi koruyucusuz serum fizyolojikle doldurulur, böylece kornea gün boyu bir sıvı tabakasıyla örtülü kalır. İleri keratokonusta, kornea naklinden sonra ve ağır kuru gözde kullanılır. Hibrit lenslerin ortası sert, çevresi yumuşaktır. Sert lensin verdiği net görüntüyü yumuşak lensin konforuyla birleştirmeyi amaçlar.

Renkli lensler

Göz rengini değiştiren lenslerdir ve numaralı ya da numarasız üretilir. Numarasız olsalar da diğer lensler gibi muayenede ölçü alınarak seçilmeleri gerekir.

Keratokonusta hangi lensler kullanılır?

Keratokonusta kornea incelir, öne doğru koni şeklinde sivrilir ve yüzeyi düzensizleşir. Gözlük bu düzensizliği dengeleyemediği için hastalık ilerledikçe gözlükle net görmek zorlaşır. Erken evrede gözlük ya da torik yumuşak lens yeterli olabilir. Kornea sivrildikçe sert gaz geçirgen lenslere geçilir. Daha ileri evrede ya da sert lens gözde dengede durmadığında hibrit veya skleral lensler denenir. Keratokonus için tasarlanan sert lenslerin arka yüzeyi, koni şekline uyacak biçimde özel eğrilikte üretilir.

Lensler görmeyi düzeltir ama korneanın sivrilmesini durdurmaz. Lens kullanan keratokonus hastalarında topografi ölçümleri düzenli aralıklarla tekrarlanır; ilerleme görülürse hastalığın ilerlemesini durdurmayı amaçlayan cross-linking planlanır. Sert ve skleral lenslere alışma döneminde lensin oturuşu birkaç kez kontrol edilir.

Lens hijyeni için günlük kurallar

• Lensi takmadan ve çıkarmadan önce ellerinizi sabunla yıkayın, tüy bırakmayan bir havluyla kurulayın.
• Lensi ve kabını hiçbir zaman musluk suyu, şişe suyu ya da tükürükle ıslatmayın. Duşta, havuzda ve denizde lensli gözünüze su değmesinden kaçının.
• Çıkardığınız lensi avucunuzda solüsyonla ovup durulayın ve kaba taze solüsyon koyun. Eski solüsyonun üzerine ekleme yapmayın.
• Değişim süresine uyun. Aylık lens, kaç gün takıldığına bakılmaksızın paketi açıldıktan bir ay sonra atılır.
• Gece kullanımı için onaylanmamış lensle uyumayın.
• Makyajı lensi taktıktan sonra yapın, makyajı silmeden önce lensi çıkarın.
• Hidrojen peroksitli bir bakım sistemi kullanıyorsanız, nötralizasyon süresi dolmadan lensi takmayın.

Hangi belirtilerde lensi çıkarıp hemen başvurmalısınız?

Lens kullananlarda en ciddi risk, kornea enfeksiyonudur (mikrobiyal keratit). Geç kalındığında korneada kalıcı iz ve görme kaybı bırakabilir. Aşağıdaki belirtilerden biri varsa lensi çıkarın, geri takmayın ve aynı gün göz muayenesine gidin:

• Gözde artan ağrı ya da batma
• Kızarıklık
• Işığa bakamama
• Sulanma veya çapaklı akıntı
• Bulanık görme ya da korneada beyaz bir nokta

Lensi ve kabını yanınızda getirin; gerekirse buradan kültür için örnek alınabilir. Evde kalan damlalarla, özellikle kortizonlu damlalarla kendi kendinize tedaviye başlamayın.

Lazer muayenesinden önce lens ne kadar süre bırakılmalı?

Kontakt lensler korneanın şeklini geçici olarak değiştirir. Lens bırakıldıktan sonra kornea zamanla doğal şekline döner. Lazer ya da ICL muayenesinde yapılan kornea topografisi ve kornea kalınlığı ölçümleri tedavi planının dayandığı verilerdir. Kornea doğal şekline dönmeden yapılan ölçüm yanıltıcı sonuç verebilir.

Lensi ne kadar önce bırakmanız gerektiği lens tipine göre değişir. Yumuşak lenslerde bu süre daha kısa, torik ve sert gaz geçirgen lenslerde daha uzundur; sert lensi uzun yıllar kullananlarda daha da uzayabilir. Size uygun süreyi randevu alırken sorun. Bu süre boyunca gözlük kullanılır. Ölçümler kararsız çıkarsa daha sonra tekrarlanır.

Lens muayenesi ve denemesi Medicana Zincirlikuyu (Şişli, İstanbul) göz polikliniğinde yapılır. Şu anda lens kullanıyorsanız mevcut gözlüğünüzü ve lensinizin kutusunu getirin; kutudaki numara, eğrilik ve çap bilgisi yeni ölçümlerle karşılaştırılır.