Katarakt Cerrahisi

Katarakt nedir, neden ameliyat gerekir?

Göz merceği, göz bebeğinin hemen arkasında durur ve gözün içine giren ışığı retinaya odaklar. Katarakt, bu merceğin saydamlığını kaybedip matlaşmasıdır. Işık buğulu bir camdan geçiyormuş gibi dağılır ve görüntü puslanır.

Katarakt çoğunlukla yaşla birlikte gelişir. Diyabet, göze alınan darbeler, uzun süreli kortizon kullanımı, güneşe fazla maruz kalmak ve sigara da oluşumuna katkıda bulunur. Hastalık yavaş ilerler; çoğu zaman bir gözde başlar, zamanla diğer gözü de etkiler.

Bulanıklaşan mercek ilaçla ya da gözlükle eski haline dönmez. Gözlük numarasını değiştirmek bir süre işe yarayabilir ama mercekteki matlığı gidermez. Tek etkin tedavi, bulanık merceği alıp yerine yapay bir göz içi mercek koymaktır.

Hangi belirtiler kataraktı düşündürür?

• Bulanık ya da puslu görme
• Işığa hassasiyet, karşıdan gelen farlarda kamaşma
• Gece görmede zorlanma
• Renkleri soluk ya da sarımtırak görme
• Tek gözle bakarken çift görme
• Okumak, araç kullanmak gibi günlük işlerde zorlanma

Bu belirtiler başka göz hastalıklarında da görülebilir. Görme kaybının ne kadarının kataraktan kaynaklandığı, göz bebeği damla ile büyütülerek yapılan muayenede anlaşılır.

Kataraktın olgunlaşmasını beklemek gerekir mi?

Gerekmez. Ameliyat zamanını belirleyen ölçüt, görmenin günlük hayatınızı ne kadar kısıtladığıdır. Gazete okumak zorlaştıysa, gece araç kullanırken farlar sizi rahatsız ediyorsa ya da gözlük numaranız sık değişiyorsa ameliyat konuşulabilir. Çok sertleşmiş bir mercekte ameliyat daha uzun sürer ve teknik olarak zorlaşır. Bu yüzden bulanıklık işinizi etkilemeye başladıktan sonra yıllarca beklemek önerilmez.

Ameliyattan önce hangi ölçümler yapılır?

• Biyometri: Gözün ön-arka uzunluğu ve kornea eğriliği ölçülür. Takılacak merceğin numarası bu değerlerle hesaplanır.
• Kornea topografisi: Korneanın yüzey haritasını çıkarır ve astigmatı gösterir. Astigmat düzelten (torik) ya da çok odaklı bir mercek düşünülüyorsa seçimi doğrudan etkiler.
• Endotel hücre sayımı: Korneanın iç yüzündeki hücreler korneayı saydam tutar. Sayıları azsa ameliyat buna göre planlanır.
• Göz tansiyonu ve retina muayenesi: Glokom ya da sarı nokta hastalığı gibi eşlik eden bir sorun, ameliyattan sonra beklenecek görmeyi etkiler.

Gözyaşı tabakası bozuksa kornea ölçümleri yanıltıcı çıkabilir. Bu durumda gerekirse önce kuru göz tedavisi yapılır, ölçümler sonra tekrarlanır.

Katarakt ameliyatı nasıl yapılır?

En sık kullanılan yöntem fakoemülsifikasyondur (kısaca FAKO). Ameliyat şu adımlarla yapılır:

1. Korneanın kenarından birkaç milimetrelik kesiler açılır.
2. Merceği saran ince zarın (kapsül) ön yüzü dairesel olarak açılır.
3. Bulanık mercek, ultrason titreşimi veren ince bir uçla küçük parçalara ayrılır ve aynı uçla emilerek temizlenir.
4. Katlanmış yapay mercek aynı kesiden gözün içine verilir ve boşalan kapsülün içinde açılır.

Ameliyat sırasında çoğu hasta yalnızca ışık ve hafif bir basınç hisseder. Kesiler çoğunlukla dikiş gerektirmeden kendiliğinden kapanır.

Hangi mercek takılacak?

Yapay mercek gözde ömür boyu kalır. Tek odaklı mercekler netliği tek bir mesafeye, çoğunlukla uzağa ayarlar; bu durumda yakın için okuma gözlüğü gerekir. Astigmatı olan gözde torik mercek astigmatı da düzeltebilir. Çok odaklı (multifokal, trifokal) ve EDOF mercekler uzak, ara ve yakın mesafede gözlük ihtiyacını azaltmayı amaçlar, ancak her göze uygun değildir.

Seçim, ölçüm sonuçları ve günlük alışkanlıklarınız birlikte değerlendirilerek muayenede Doç. Dr. Elif Ceren Yeşilkaya ile yapılır. Mercek türlerinin farkları Göz İçi Mercek: Multifokal, Trifokal ve EDOF sayfasında anlatılıyor.

İki göz neden ayrı günlerde ameliyat edilir?

Katarakt çoğu zaman iki gözde birlikte bulunur, buna rağmen iki göz aynı gün ameliyat edilmez. Önce bir göz ameliyat edilir; kontrolleri yapılıp iyileşmenin yolunda olduğu görüldükten sonra ikinci göz planlanır. Böylece enfeksiyon gibi nadir bir sorun iki gözü birden etkilemez. İlk gözün sonucu, ikinci gözün mercek planlamasına da yol gösterir.

İki ameliyat arasında gözler arasında numara farkı oluşabilir. Özellikle yüksek miyopu olanlarda eski gözlük ameliyatlı göze artık uymaz. Bu ara dönemde ne yapılacağı (örneğin gözlüğün bir camının değiştirilmesi ya da diğer gözde kontakt lens kullanılması) muayenede konuşulur.

Ameliyattan sonra dikkat edilecekler

• Ameliyat günü: Göz koruyucu bir kapakla kapatılır, damlaların kullanım takvimi verilir. Hafif batma, sulanma ve ışığa hassasiyet olağandır.
• Damlalar: Damlaları önerilen saatlerde, doktorunuzun söylediği süre boyunca aksatmadan kullanın.
• Gözün korunması: Gözünüzü ovalamayın, göze su ve sabun kaçırmayın, havuz ve denizden uzak durun. Uyurken koruyucu siperlik takmanız istenebilir.
• Kontroller: Kontrol randevularının takvimini doktorunuz belirler. Gözlük gerekiyorsa numarası iyileşme tamamlandıktan sonra ölçülür.

Araç kullanmaya ve işe ne zaman dönebileceğiniz, kontrolde görmeniz ölçülerek belirlenir.

Riskler ve arka kapsül kesifleşmesi

Katarakt ameliyatı sık yapılan bir ameliyattır; yine de her cerrahide olduğu gibi riskleri vardır:

• Göz içi enfeksiyonu (endoftalmi): Nadirdir ama görmeyi tehdit eder ve acil tedavi gerektirir.
• Göz içi iltihabı ve göz tansiyonunda geçici yükselme
• Korneada şişlik (ödem): Çoğunlukla geçicidir, endotel hücreleri az olan gözlerde uzayabilir.
• Sarı noktada ödem (makula ödemi): Haftalar sonra görmenin yeniden bulanıklaşmasına yol açabilir, damla tedavisi gerekir.
• Retina dekolmanı: Nadirdir, yüksek miyoplarda risk daha fazladır.
• Yapay merceğin yerinden kayması

Arka kapsül kesifleşmesi ve YAG lazer

Yapay mercek, doğal mercekten geriye bırakılan ince kapsül zarının içine yerleştirilir. Aylar ya da yıllar sonra bu zarın arka yüzü bulanıklaşabilir; buna arka kapsül kesifleşmesi denir. Görme yeniden puslanır ve hasta kataraktın geri geldiğini düşünebilir. Doğal mercek alındığı için katarakt tekrarlamaz, bulanıklık yalnızca bu zardadır.

Tedavisi YAG lazerdir. Göz bebeği damla ile büyütülür, lazer zarın ortasında küçük bir açıklık oluşturur ve ışık yeniden retinaya ulaşır. Kesi yapılmaz. İşlemden sonra göz tansiyonu kontrol edilir.

Ne zaman hemen başvurmalısınız?

Ameliyattan sonra görmeniz birden azalırsa, ağrı giderek artıyorsa, kızarıklık ya da akıntı çoğalıyorsa kontrol gününü beklemeyin. Işık çakmaları, aniden artan uçuşan noktalar ya da görme alanına inen bir perde de vakit kaybetmeden bakılması gereken belirtilerdir.

Ameliyatlar Medicana Zincirlikuyu (Şişli, İstanbul) hastanesinde yapılır. İlk adım, kataraktın derecesine bakılan ve mercek ölçümlerinin alındığı muayenedir. Bu muayenede göz bebekleri büyütüldüğü için birkaç saat bulanık görebilirsiniz; randevuya araç kullanarak gelmemeniz daha rahat olur.