Gözyaşı Kanalı Tıkanıklığı Ameliyatı

Gözyaşı gözden buruna nasıl akar?

Gözyaşı, üst ve alt kapağın iç köşesindeki iki küçük delikten (punktum) girer, ince kanalcıklardan geçerek burnun yanındaki gözyaşı kesesinde toplanır. Keseden aşağı inen nazolakrimal kanal gözyaşını burun boşluğuna boşaltır. Ağlarken burnun akması bu yüzdendir. Yolun herhangi bir noktası daraldığında ya da kapandığında gözyaşı gidecek yer bulamaz ve yanağa taşar.

Sulanma ve çapaklanma neden olur?

Tıkanıklığın en tipik belirtisi, ağlamıyorken bile gözün sulanmasıdır (epifora). Kesede bekleyen gözyaşı mikrop üremeye elverişli olduğu için sulanmaya sık sık çapak ve yapışkan akıntı eşlik eder. Diğer belirtiler:

• Kirpik diplerinde ve kapak kenarında kızarıklık, tahriş
• Göz çevresinde, özellikle iç köşede şişlik
• Yanma, batma
• Soğuk ve rüzgârlı havada şikayetlerin artması
• Nadiren iç köşede ağrılı, kızarık bir şişlik (dakriyosistit, yani gözyaşı kesesinin iltihabı)

Tıkanıklık doğuştan olabilir ya da sonradan gelişir. Sonradan gelişenlerde yaşa bağlı doku değişiklikleri, geçirilmiş enfeksiyon ve iltihaplar, yüz ve burun travmaları, nadiren de tümörler rol oynar.

Gözü sulandıran tek neden tıkanıklık olmayabilir. Kuru göz yüzeyi tahriş eder ve gözün refleks olarak fazla gözyaşı üretmesine yol açar. Dışa dönmüş bir alt kapak ya da daralmış bir punktum da gözyaşının yola girmesini engeller. Tedavi, sulanmanın kaynağı bulunduktan sonra seçilir.

Bebeklerde doğumsal tıkanıklık

Bazı bebeklerde kanalın burna açıldığı uçtaki ince zar doğumda açılmamış olarak kalır. Sulanma ve çapak genellikle ilk haftalarda başlar. Bu tıkanıklıkların çoğu ilk yaş içinde kendiliğinden açılır.

Masaj ve göz temizliği

Bu dönemde gözyaşı kesesine masaj önerilir. İşaret parmağı iç köşe ile burun kökü arasına konur ve hafif basınçla aşağıya doğru kaydırılır. Amaç, kesede oluşan basınçla kapalı zarı açmaktır. Çapaklar, kaynatılıp soğutulmuş suyla ıslatılmış temiz bir pamukla içten dışa doğru silinir. Akıntı yoğunlaşırsa antibiyotikli damla verilebilir.

Sondalama

Masaja rağmen tıkanıklık bir yaş civarında hâlâ sürüyorsa sondalama yapılır. Kanalın içinden ince bir sonda geçirilerek kapalı zar açılır. Tıkanıklık tekrarlarsa işlem, kanala silikon tüp yerleştirilerek ya da balonla genişletme eklenerek yinelenebilir.

Sulanmaya ışıktan kaçma eşlik ediyorsa ya da gözün büyük, korneanın bulanık göründüğünü fark ederseniz beklemeyin; bu belirtiler doğumsal glokomda görülür. İç köşede kızarık bir şişlik ya da ateş de aynı gün muayene gerektirir.

Yetişkinde tıkanıklığın yeri nasıl bulunur?

Muayenede önce kapakların konumu, punktumlar ve göz yüzeyi değerlendirilir. Gözyaşı yolu lavajında punktumdan ince bir uçla serum fizyolojik verilir. Sıvı boğaza geçiyorsa yol açıktır. Geri geliyorsa yol tıkalıdır ve sıvının nereden döndüğü tıkanıklığın yerini gösterir. Floresein boyası damlatılarak gözyaşının ne kadar sürede boşaldığı da izlenebilir. Burun içinden ameliyat düşünülüyorsa burun içi değerlendirilir; travma ya da kitle şüphesinde görüntüleme istenir.

Doç. Dr. Elif Ceren Yeşilkaya tedaviyi bu bulgulara göre planlar. Yeni başlamış ve hafif tıkanıklıkta sıcak kompres, kese masajı ve enfeksiyon varsa antibiyotik ilk basamaktır. Kısmi daralmalarda sondalama ya da balonla genişletme (dilatasyon) denenebilir. Tıkanıklık tam ve kalıcıysa ya da tekrar tekrar iltihap yapıyorsa ameliyat gerekir. Kese iltihaplıyken ameliyat yapılmaz; önce enfeksiyon antibiyotikle geçirilir.

Dakriyosistorinostomi (DSR) nasıl yapılır?

DSR’de tıkalı kanal devre dışı bırakılır. Gözyaşı kesesi ile burun boşluğu arasındaki ince kemikte yeni bir geçiş açılır ve gözyaşı bu yoldan doğrudan buruna akar. İki yaklaşım vardır.

Dıştan DSR

Burun yanında, iç köşenin hemen yakınında küçük bir cilt kesisi yapılır. Kese ve kemik doğrudan görülerek geçiş açılır, kesenin duvarı burun mukozasına dikilir. Cilt dikişleri kontrolde alınır.

Burun içinden (endoskopik) DSR

Burun deliğinden ince bir kamerayla (endoskop) girilir ve geçiş burun içinden açılır. Ciltte kesi olmaz. Burun içinin yapısı, örneğin belirgin bir septum eğriliği, bu yaklaşımın uygun olup olmadığını etkiler.

Silikon tüp

Yeni açılan yolun kapanmaması için çoğu ameliyatta ince bir silikon tüp yerleştirilir. Tüp üst ve alt punktumdan girip buruna uzanır; iç köşede ince bir halka olarak görünebilir. Ne zaman çıkarılacağına kontrollerde karar verilir ve poliklinikte çıkarılır. Tüpü çekiştirmeyin, yerinden kaydığını fark ederseniz haber verin.

Kanalcıklar da kapalıysa standart DSR yetmeyebilir ve farklı bir cerrahi plan gerekir.

Ameliyattan sonra dikkat edilecekler

Ameliyattan sonra iç köşede ve burun yanında hafif şişlik, morluk ve rahatsızlık olabilir, burundan hafif kanlı akıntı gelebilir. Doktorunuzun söylediği süre boyunca burnunuzu sert sümkürmeyin ve ağır egzersizden kaçının. Verilen damlaları, burun spreyini ya da yıkama solüsyonunu düzenli kullanın, göz çevresini ve burun içini temiz tutun. Kontrollerde yeni yolun açık olup olmadığı lavajla değerlendirilir.

Riskler arasında burun kanaması, enfeksiyon, dıştan yaklaşımda cilt izi, tüpün yerinden kayması ve yeni yolun zamanla daralıp kapanması vardır. Yol kapanırsa yeniden ameliyat gerekebilir.

Şu durumlarda vakit kaybetmeden başvurun:

• Durmayan ya da artan burun kanaması
• İç köşede hızla büyüyen, ağrılı ve kızarık şişlik ya da ateş
• Kızarıklık ve şişliğin kapağa ve yanağa yayılması
• Görmede azalma ya da göz hareketlerinde ağrı

İlk muayene Medicana Zincirlikuyu (Şişli, İstanbul) polikliniğinde yapılır. Bu görüşmede gözyaşı yolu lavajıyla tıkanıklığın olup olmadığı ve nerede olduğu belirlenir.