Kuru Göz Tedavisi

Gözyaşı, her göz kırpışta gözün ön yüzeyine yeniden yayılan ince bir tabakadır. En içteki müsin katmanı gözyaşının yüzeye tutunmasını sağlar, ortadaki sulu katman yüzeyi nemli tutar, en dıştaki yağ katmanı ise buharlaşmayı yavaşlatır. Kuru gözde bu katmanlardan biri ya da birkaçı bozulur. Bazı hastalarda gözyaşı bezi yeterince sulu gözyaşı üretmez. Daha sık rastlanan durumda ise kapak kenarındaki yağ bezleri yeterli yağ salgılamaz ve gözyaşı birkaç saniye içinde buharlaşır.

Şikayetler kişiden kişiye değişir: yanma, batma, kum kaçmış hissi, kızarıklık, ışıktan rahatsız olma, okurken ya da ekrana bakarken gelip giden bulanıklık. Göz kırpınca açılan bulanıklık, gözyaşı tabakasının hızlı dağıldığını düşündürür.

Kimlerde kuru göz daha sık görülür?

Uzun saatler ekrana bakanlar, klimalı ve kuru ortamlarda çalışanlar ve kontakt lens kullananlar kuru göze daha yatkındır. Yaş ilerledikçe gözyaşı üretimi azalır; menopoz gibi hormonal değişiklikler de kadınlarda kuruluğu artırır. Sjögren sendromu ve romatoid artrit gibi romatizmal hastalıklar, göz kapağının tam kapanmaması ve kapak kenarı iltihabı (blefarit) altta yatan nedenler arasındadır. Alerji ilaçları (antihistaminikler), bazı antidepresanlar ve akne tedavisinde kullanılan izotretinoin gibi ilaçlar da gözyaşını azaltabilir. Lazer ve göz kapağı ameliyatlarından sonra da geçici kuruluk sık görülür.

Ekran başında gözler neden yanar?

Normalde dakikada 15–20 kez göz kırparız. Ekrana odaklanınca bu sayı belirgin biçimde düşer ve kırpışların bir kısmı yarım kalır, yani kapak gözü tam kapatmadan yeniden açılır. Gözyaşı tabakası yenilenmeden dağıldığı için gün sonunda yanma ve yorgunluk başlar.

Şu alışkanlıklar ekranın gözünüze bindirdiği yükü azaltır:

• Her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca 6 metre kadar uzağa bakın.
• Ekranı göz hizasının biraz altına yerleştirin. Aşağı bakarken kapaklar gözün daha büyük bir kısmını örter.
• Klimanın ya da araç kaloriferinin havasını yüzünüze yöneltmeyin; kuru ortamlarda nemlendirici kullanın.
• Uzun çalışmalarda arada birkaç kez gözlerinizi bilinçli olarak tam kapatıp açın.

Meibomian bez işlev bozukluğu nedir?

Alt ve üst kapak kenarında, kirpiklerin hemen arkasında meibomian bezi adı verilen küçük yağ bezleri sıralanır. Her göz kırpışta bu bezlerden gözyaşının üzerine ince bir yağ tabakası yayılır. Bezlerin ağzı tıkandığında ya da salgı koyulaştığında yağ tabakası incelir ve gözyaşı çabuk buharlaşır. Kuru gözün en sık nedenlerinden biri budur. Kapak kenarında kızarıklık, kirpik diplerinde kabuklanma ve sabahları belirginleşen yanma bu tabloya eşlik edebilir. Bu hastalarda damla tek başına yetmez; tıkalı bezlerin açılması da gerekir.

Muayenede hangi testler yapılır?

Muayene, şikayetlerinizin ne zaman arttığı, kullandığınız ilaçlar ve günlük ekran süreniz sorularak başlar. Ardından biyomikroskopla (ışıklı göz mikroskobu) kapak kenarları, kirpikler ve göz yüzeyi incelenir.

• Gözyaşı kırılma zamanı: Göze floresein adlı turuncu bir boya damlatılır. Göz kırpıldıktan sonra gözyaşı tabakasında ilk kuru alanın kaç saniyede belirdiği ölçülür; 10 saniyenin altındaki değerler gözyaşının hızlı dağıldığını gösterir.
• Schirmer testi: Alt kapağa ince bir kağıt şerit yerleştirilir. Beş dakikada ıslanan uzunluk, sulu gözyaşı üretimi hakkında bilgi verir.
• Boyalı yüzey muayenesi: Floresein ya da lissamin yeşili ile kuruluğun kornea ve konjonktivada (gözün beyaz kısmını örten ince zar) yol açtığı hasar görülür.
• Meibomian bez değerlendirmesi: Kapak kenarına hafifçe bastırılarak salgının berrak bir yağ mı, koyu bir macun mu olduğuna bakılır. Gerekirse bezler kızılötesi görüntüleme (meibografi) ile incelenir.

Bu sonuçlar kuruluğun hangi katmandan kaynaklandığını gösterir ve tedavi buna göre seçilir.

Kuru göz nasıl tedavi edilir?

Çoğu hastada birden fazla yöntem birlikte kullanılır ve plan kontrol muayenelerinde güncellenir.

Yapay gözyaşı nasıl seçilir?

Yapay gözyaşları eksik gözyaşının yerini geçici olarak tutar. Seçimde üç nokta belirleyicidir:

• Koruyucu madde: Günde dört kezden sık damlatacaksanız koruyucu içermeyen tek dozluk flakonlar ya da koruyucusuz çok dozlu şişeler tercih edilir. Koruyucular sık kullanımda göz yüzeyini tahriş edebilir.
• Kıvam: Akıcı damlalar görmeyi bulandırmadığı için gündüz kullanılır. Jel ve merhemler daha uzun süre nem sağlar ama görmeyi birkaç dakika bulandırır, bu yüzden çoğunlukla gece yatmadan önce sürülür.
• İçerik: Yağ katmanı zayıf olan, yani meibomian bez sorunu bulunan hastalarda lipit içeren damlalar daha uygun olabilir.

Kapak hijyeni ve ılık kompres

Bezlerdeki koyu salgıyı yumuşatmak için kapaklara 5–10 dakika ılık kompres uygulanır. Ardından parmak ucuyla kirpik dibine doğru hafif masaj yapılır ve kapak kenarı bu iş için üretilmiş temizleme solüsyonu ya da mendille silinir. Kompres cildi yakacak kadar sıcak olmamalıdır. Bu rutinin etkisi düzenli uygulamayla belirginleşir; bırakıldığında şikayetler geri dönebilir.

İltihap giderici damlalar

Kuruluk uzun sürdükçe göz yüzeyinde süregen bir iltihap gelişir ve bu iltihap gözyaşı üretimini daha da bozar. Siklosporin ya da lifitegrast gibi reçeteli damlalar bu döngüyü kırmayı amaçlar. Etkileri zamanla ortaya çıkar ve ilk kullanımlarda yanma yapabilirler.

Punktum tıkacı

Punktum, alt ve üst kapağın iç köşesinde bulunan, gözyaşının buruna boşaldığı küçük deliktir. Bu deliğe silikon ya da zamanla eriyen kolajen bir tıkaç yerleştirildiğinde gözyaşı göz yüzeyinde daha uzun kalır. Tıkaç en çok sulu gözyaşı üretimi az olan hastalarda işe yarar. Tıkacın kendiliğinden düşmesi, iç köşede tahriş ya da gözde sulanma görülebilir; tıkaç gerektiğinde çıkarılır. Kapak kenarında aktif iltihap varsa önce o tedavi edilir, çünkü tıkaç iltihaplı gözyaşını da yüzeyde tutar.

IPL ve termal pulsasyon

Meibomian bez işlev bozukluğunda yoğun darbeli ışık (IPL) uygulanabilir. Gözler koruyucu kapaklarla kapatılır ve ışık alt kapak ile yanak cildine verilir. Amaç kapak kenarındaki iltihabı azaltmak ve bez salgısını rahatlatmaktır; tedavi birkaç hafta arayla yapılan seanslar halinde planlanır. Kapakları içten ısıtıp bezlere kontrollü basınç uygulayan termal pulsasyon cihazları da aynı amaçla kullanılır.

Lazer ameliyatından önce ve sonra kuru göz

Lazer göz ameliyatı planlanan hastalarda kuru göz iki nedenle önce tedavi edilir. Düzensiz bir gözyaşı tabakası, kornea topografisi gibi ölçümleri bozar ve hesaplanan düzeltme miktarını etkileyebilir. Ayrıca ameliyattan önce var olan kuruluk ameliyattan sonra artar.

LASIK’te korneada ince bir flep (kornea yüzeyinden kaldırılan ince doku katmanı) hazırlanırken yüzeydeki duyu sinirlerinin bir kısmı da kesilir. Bu sinirler göz kırpmayı ve gözyaşı salgısını uyardığı için ameliyattan sonra kuruluk sık görülür ve çoğu hastada zamanla geriler. SMILE’da kesi daha küçük olduğundan sinirler daha az etkilenir. Lazer muayenesinde gözyaşı testleri, topografi ve kornea kalınlığı ölçümüyle birlikte değerlendirilir; belirgin kuruluk varsa ölçümler kuruluk tedavi edildikten sonra tekrarlanır. Hangi yöntemin uygun olduğuna Doç. Dr. Elif Ceren Yeşilkaya bu sonuçlara göre karar verir.

Hangi durumlarda beklemeden başvurmalısınız?

Kuru göz şikayetleri genellikle yavaş seyreder. Gözde şiddetli ya da giderek artan ağrı, ani görme kaybı, belirgin kızarıklık, ışığa bakamama veya iltihaplı akıntı varsa bunu kuruluğa bağlayıp beklemeyin; kornea enfeksiyonu gibi acil tedavi gerektiren bir durum olabilir. Kontakt lens kullanıyorsanız lensi çıkarın ve aynı gün göz muayenesine gidin.

Kuru göz değerlendirmesi Medicana Zincirlikuyu (Şişli, İstanbul) göz polikliniğinde yapılır. Muayeneye kullandığınız damlaların kutularını ve düzenli aldığınız ilaçların listesini getirin. Testlerin doğru sonuç vermesi için muayeneden birkaç saat önce damla kullanmamanız istenebilir; bu bilgi randevu sırasında verilir.