Keratokonus Tedavisi

Kornea neden koni şeklini alır?

Kornea, gözün en önündeki saydam ve kubbe biçimli tabakadır. Gözün içine giren ışığı ilk kıran yüzey odur. Keratokonusta korneanın dokusu zayıflar, kornea incelir ve öne doğru koni gibi sivrilir. Yüzey düzgünlüğünü kaybettiği için ışık retinaya düzgün odaklanamaz ve görüntü bulanık, dalgalı, gölgeli ya da çarpık görünür.

Hastalık çoğunlukla iki gözde birden görülür, ancak bir göz diğerinden önde gidebilir. Ailede keratokonus olması, alerjik göz hastalıkları ve sık göz ovuşturma riski artırır.

Ergenlikte başlar: hangi belirtilere dikkat etmeli?

Keratokonus çoğunlukla ergenlik döneminde başlar ve gençlik yıllarında ilerleyebilir. Erken yaşta başlayan hastalık daha hızlı ilerleme eğilimi gösterir; bu yüzden çocuk ve gençlerde kontroller daha sık yapılır.

• Bulanık ve dalgalı görme
• Gözlükle tam netlik sağlanamaması
• Gözlük numarasının, özellikle astigmatın sık değişmesi
• Işığa hassasiyet, gece ışıkların çevresinde hale ve gölge
• Sık göz ovuşturma

Gözlük numarası her muayenede değişen ya da gözlükle bir türlü net göremeyen bir gencin korneası topografiyle değerlendirilmelidir.

Göz ovuşturmayı bırakmak neden ilk adım?

Sık ve sert ovuşturma, zaten zayıflamış korneaya mekanik yük bindirir ve hastalığın ilerlemesine katkıda bulunur. Kaşıntının arkasında çoğu zaman alerji vardır. Alerji damlalarla kontrol altına alınınca ovuşturma isteği de azalır. Kaşıntı geldiğinde gözü ovmak yerine kapalı göz kapağının üzerine soğuk kompres koymak rahatlatır. Bu kural, tedavinin hangi basamağında olursanız olun geçerlidir.

Keratokonus nasıl anlaşılır ve takip edilir?

Erken keratokonus, gözlük muayenesinde fark edilmeyebilir. Tanıda kullanılan temel ölçüm kornea topografisidir (tomografi). Bu ölçüm korneanın ön ve arka yüzünün eğrilik haritasını ve her noktadaki kalınlığını çıkarır. Sivrilmenin yeri, ne kadar dik olduğu ve korneanın en ince noktası bu haritalarda görülür.

Takipte aynı ölçüm belirli aralıklarla tekrarlanır. Haritalar karşılaştırılarak korneanın dikleşip dikleşmediği ve incelip incelmediği izlenir. İlerleme saptanırsa çapraz bağlama gündeme gelir. Kontrol aralığı yaşa ve hastalığın hızına göre belirlenir.

Lazer göz ameliyatı öncesinde topografi yapılmasının bir nedeni de budur. Keratokonuslu ya da keratokonus eğilimli bir korneaya, korneayı incelten lazer tedavileri genellikle uygulanmaz, çünkü hastalığı hızlandırabilir.

Tedavi basamakları

Tedavinin iki amacı vardır. Birincisi hastalığın ilerlemesini durdurmak, ikincisi görmeyi düzeltmektir. Hangi basamağın uygun olduğu evreye, kornea kalınlığına ve hastalığın ilerleyip ilerlemediğine bağlıdır; çoğu hastada birden fazla yöntem birlikte kullanılır. Plan, topografi bulgularına ve yaşınıza göre Doç. Dr. Elif Ceren Yeşilkaya tarafından muayenede sizinle birlikte yapılır.

Gözlük ve kontakt lens

Erken evrede gözlük yeterli olabilir. Kornea düzensizleştikçe gözlük netlik sağlayamaz hale gelir ve kontakt lensler devreye girer. Sert gaz geçirgen lensler, düzensiz korneanın önünde düzgün yeni bir kırıcı yüzey oluşturur; lens ile kornea arasındaki boşluğu gözyaşı doldurur. Skleral lensler daha büyük çaplıdır, korneaya değmeden gözün beyaz kısmına (sklera) oturur ve altında bir sıvı tabakası taşır. İleri evrede ya da sert lense alışamayan gözlerde daha rahat olabilir.

Lensler görmeyi düzeltir, ancak hastalığın ilerlemesini durdurmaz. Lens seçimi ve deneme süreci Kontakt Lens Uygulamaları sayfasında anlatılıyor.

Kornea çapraz bağlama (CXL)

İlerlemeyi durdurmak için uygulanan yöntemdir (cross-linking). Korneaya riboflavin (B2 vitamini) damlası emdirilir, ardından kontrollü ultraviyole A ışığı verilir. Işık ve riboflavin birlikte kornea liflerinin (kolajen) arasında yeni bağlar kurar. Kornea sertleşir, sivrilme durur ya da yavaşlar.

Standart yöntemde korneanın en üst tabakası (epitel) alındığı için işlemden sonra ağrı, batma, sulanma ve bulanık görme olur. Yüzey iyileşene kadar gözde koruyucu bir kontakt lens kalır. İlerlemenin durduğu kontrol topografileriyle doğrulanır.

CXL var olan sivrilmeyi geri çevirmez; işlemden sonra da gözlük ya da lens gerekebilir. Kornea çok inceyse standart yöntem uygulanamayabilir. Bunu kalınlık ölçümü gösterir.

Kornea içi halka

Orta evrede, lensle yeterli görme elde edilemiyorsa ya da lens kullanılamıyorsa korneanın içine yarım ay şeklinde ince, saydam plastik halka parçaları yerleştirilebilir. Halkalar kornea dokusunda lazerle ya da mekanik olarak açılan bir tünele konur. Koninin orta kısmını düzleştirerek yüzeyi daha düzgün hale getirir ve gerektiğinde çıkarılabilir.

Halka ilerlemeyi durdurmaz; hastalık ilerliyorsa CXL ile birlikte planlanır.

Fakik göz içi lens (ICL)

Kornea stabil hale geldiği halde yüksek miyop ya da astigmat kalıyorsa, kendi merceğinize dokunulmadan gözün içine yerleştirilen ince bir lens düşünülebilir. Yöntem Fakik Göz İçi Lens (ICL) sayfasında anlatılıyor.

İleri evre: kornea nakli

Kornea çok incelmişse, ortasında saydamlığı bozan bir iz (skar) oluşmuşsa ya da hiçbir lensle yeterli görme sağlanamıyorsa kornea nakli gerekebilir. Keratokonusta korneanın iç tabakası (endotel) çoğunlukla sağlıklıdır. Bu nedenle sıklıkla yalnızca ön katmanların değiştirildiği DALK yöntemi tercih edilir, gerekirse tam kat nakil yapılır.

Keratokonusta hangi durumlar acildir?

İleri keratokonusta korneanın iç zarı yırtılabilir. Kornea su toplayarak birden beyazlaşır, görme aniden düşer, ağrı, sulanma ve ışığa hassasiyet başlar. Bu tabloya akut hidrops denir ve hemen bakılması gerekir. CXL’den sonraki günlerde ağrının azalacağı yerde artması, akıntı ya da görmenin kötüleşmesi enfeksiyon belirtisi olabilir. Bu durumlarda kontrol gününü beklemeden, vakit kaybetmeden başvurun.

Keratokonus takibi ve tedavileri Medicana Zincirlikuyu (Şişli, İstanbul) hastanesinde yapılır. İlk muayenede kornea topografisi ve kalınlık ölçümü alınır. Kontakt lens kullanıyorsanız lens korneanın şeklini geçici olarak değiştirip ölçümü etkileyebilir; lensleri muayeneden kaç gün önce çıkarmanız gerektiğini randevu alırken sorun.